Feeds:
Yazılar
Yorumlar

Gartner’ın her yıl yayınladığı Magic Quadrant for ERP 2010 yayınlandı. Microsoft Dynamics AX, kurulum/kullanım kolaylığı ve vizyonerlik bakımından SAP All-In-One ile birlikte leader konumda bulunuyor.

gartner magic quadrant for erp 2010

http://www.gartner.com/technology/media-products/reprints/microsoft/vol10/article22/article22.html

Kimya Sektöründe ERP

Merhaba, kimya sektörü eskiden olduğu gibi birçok sektöre hammadde sağlama görevinin yanında son yıllarda tüketici ile de oldukça fazla etkileşim halinde olmaya başlamıştır. Bu tarz şirketler için perakende de dâhil birçok konunun yönetilebilmesi, daha fazla çaba gerektiren ve daha önemli bir hal almıştır.

Küresel anlamda, sektörde bulunan şirketleri büyük ve orta ölçekli diye ikiye ayırarak, bilgi sistemleri anlamında incelediğimizde, gözümüze çarpacak en önemli konu, büyük ölçekli şirketlerin mutlaka bir işletme çözümleri yazılımı hatta çoğunlukla kurumsal kaynak planlama yazılımları kullanmasıdır. Ancak, bu tip yazılımları kullanarak operasyonlarını daha etkin ve verimli yöneten büyük şirketlerde bile bilgi sistemleri konusunda önemli bir eksik var; ulusal veya küresel çoklu lokasyonların yönetimi. Burada çoklu lokasyondan kastımız, aynı tüzel kişiliğe bağlı, fabrika, depo, bayii ve satış noktaları olduğu gibi aynı zamanda farklı tüzel kişiliklere bağlı bu tarz yapıların konsolidasyonu veya eş zamanlı yönetilebilmesidir.

Öte yandan, sektördeki orta ölçekli şirketlerin bir kısmı da çeşitli kapsamlarda işletme çözümleri kullanmaktadır. Ancak bu çözümlerin birçoğu oldukça eski teknolojiye sahip ve kapsam bakımından da dardır. Bu çözümlerin diğer bir bölümün sorunları ise, artık geliştirilmeye devam etmiyor oluşlarıdır.

Yukarıda da ifade edildiği gibi, her sektörde olduğu gibi kimya sektöründe de operasyonel verimlilik, rekabet ihtiyacından dolayı gün geçtikçe önem kazanmaktadır. Hatta tüketici ile etkileşim arttıkça kapsam daha da genişlemektedir. Bütün bu saydığımız sebeplerden dolayı ERP sistemleri kendilerini yenilemiş ve aslında doğalarında kesikli üretimin ihtiyaçlarını karşılamak varken, kendilerini geliştirerek sürekli üretim tipine dönük ihtiyaçları da karşılar hale gelmişlerdir.

Microsoft Dynamics AX çözümü ise biraz daha ileri giderek, sürekli üretimin iki alt tipinden biri olarak daha önce bahsettiğimiz “Proses (Akış) Tipi Üretim” için “Process Industries” çözümünü sunmaya başlamıştır. Bu konuda daha detaylı bilgileri ileride paylaşıyor olacağım. Ancak şimdi kısaca Microsoft Dynamics AX gözüyle, kimya sektörüne özel ortak ihtiyaç  ve gerekliliklerin bazılarından bahsedelim.

  • ·         Formül ve Rota Tanımlamaları: AX üzerinde bir ürün veya yarı ürünün tarifi, formül ve rota bilgilerinden oluşmaktadır. Formüller, tesis ve revizyonlar bazında tanımlanabildiği gibi, alternatif formül/rota, farklı harman miktarına göre ölçekleme de söz konusu olabilir. Formüllerle ilgili yeteneklerden bir diğeri ise, verim yönetimidir.
  • ·         Harman(Bulk) Halindeki Ürün/Yarı Ürün İçin Ambalaj Varyasyonları: Formüller çoğunlukla çeşitli kimyasalların karıştırılarak ürün/yarı ürün elde edilmesini sağladıktan sonra, bunlar farklı ambalajlama işlemlerine tabi tutulurlar. AX’ın planlama mantığı, toplam harman büyüklüğü için toplam ihtiyacı tespit ettikten sonra buna göre planlı üretim emirleri oluşturur. Bunu yaparken de miktar kırılımları, formül büyüklükleri, verim yüzdesi gibi faktörleri hesaba katar. Bu işlem yapılırken sistem aynı zamanda olası paketleme kombinasyonları ile de senkronize çalışır ve böylece paketleme anında gerçekleştirilebilir. Bütün bu işlemlerin gerçekleştirilmesi sırasında, aynı tip üretim emirleri birleştirilerek aynı noktadan yönetilmesi, takibi ve raporlanması sağlanabilir. Eldeki stokların sorgulanması sırasında bir maddenin çeşitli ambalaj büyüklüklerine göre kırılımlı olarak görüntülenmesinde mümkündür. Özellikle, ambalaj büyüklüklerine bağlı sipariş sorgulaması durumunda bu bilgi oldukça kritiktir.
  • Lot İzleme: Kimyasal madde üretimindeki birçok durumda, stokta bulunan her maddenin her lotuna ait bir veya daha çok özellik var olabilir. Genellikle bu özelliklerin aldığı değerlere göre, üretimden doğan ihtiyacın veya müşteri gerekliliklerini karşılamak üzere rezervasyon kullanımı söz konusudur. AX ile bu tip parti yönetimi yapmak mümkün olduğu gibi aynı zamanda geriye dönük izlenebilirlik de otomatik olarak sağlanmış olur. Öte yandan, bir lotu çeşitli sebeplerle stok hareketlerine durdurmak da mümkündür.
  • ·         Ortak Ürün/Yan Ürün: Kimya üretiminde, birçok durumda ortak ürün ve yan ürün süreçleri gerçekleşmektedir. Microsoft Dynamics AX, formül yapısı içerisinde ortak ve yan ürünler tanımlanabileceği gibi, beklenen çıktı miktarları ve maliyet tahsisatları da belirlenebilir. Maliyet hesaplama çalıştığında ana maddenin maliyeti yanında ortak ürünün maliyeti de otomatik olarak hesaplanmış olur. Ayrıca, bir ortak ürün ihtiyaç planlaması yapılırken, ilgili ana madde ve diğer ortak/yan ürün için de hesaplamalar yapılmaktadır. Tüm bu işlevlerin yanında beklenen veya beklenmeyen ortak/yan ürünlerin üretim bildirimleri de fiili duruma göre ayrıca yapılabilmektedir.

 www.etg-it.com

 

 

 Tekrar merhaba, üretim yönetimi kavramına kısa bir giriş yapmaya çalıştığım ilk yazımın ardından, üretim sistemlerinin miktara ve akışa göre sınıflandırılmasından bahsetmek istiyorum.

Üretilecek mamul miktarı ile fabrika içindeki iş akışı arasında oldukça yakın bir ilişki vardır. Üretilecek mamul aynı kalmak koşuluyla bile, üretim miktarının az veya çok olması, kullanılacak makine tiplerini, imalat yöntemlerini, uyulacak standartları, iş gücü ihtiyacını, yerleşimi, planlama ve kontrol yöntemlerini etkiler.

Üretim sistemleri, miktar ve/veya akışa göre genellikle 3 başlıkta incelenirler;

1.       Siparişe Göre Üretim: Tüketicinin veya müşterinin zaman,  miktar ve kalite bakımından özel olarak belirlediği bir mamulün üretilmesidir. (Gemi, Çelik Kapı, Büyük Takım Tezgâhları,  Özel Elektronik Cihazlar vs.)

Bu tip üretim, üç alt gruba ayrılır;

  • Az sayıda mamulün yalnız bir kez üretilmesi
  • Az sayıda mamulün talep edildikçe, belirsiz aralıklarla üretilmesi
  • Az sayıda mamulün belirli aralıklarla periyodik olarak üretilmesi

2.       Parti Üretimi: Bir mamulün özel bir siparişi veya sürekli bir talebi karşılamak üzere, belirli miktarlardan oluşan partiler halinde üretilmesidir. Bu tip üretimde iki temel problem vardır. İlki, en uygun parti büyüklüğünün saptanması, diğeri ise minimum kapasite kaybını (maksimum verimi) sağlayacak üretim programlarının yapılmasıdır. Parti üretimi, en sık rastlanılan üretim tipidir. (Ev Eşyası, Konfeksiyon, Gıda, Otomobil Vs.)

3.       Sürekli Üretim: Eldeki makine ve tesislerin yalnız belirli bir mamule tahsis edilmesi ile yapılan üretimdir. Söz konusu mamulün talep düzeyi ve üretim miktarları genellikle çok yüksektir. Bu tip üretim ikiye ayrılmaktadır.

a.       Kütle Üretimi

b.      Akış (Proses) Tipi Üretim (Temel Konumuz :) )

Bu iki grup arasındaki en önemli fark, kütle üretiminde bir mamulden çok büyük miktarlarda ve uzun süre üretilir ve gerektiğinde makine, yerleşim, kalıp vb. değişiklikler yapılarak farklı tipte bir mamulün üretimine geçilebilirken, akış tipi üretimde makine ve tesislerin yalnız bir cins mamulü üretecek şekilde tasarlanmış ve kurgulanmış olmasıdır. Bu sebeple aynı makine ve/veya tesiste farklı tipte bir mamulü üretmek ya çok pahalı ya da imkânsızdır. (Çimento, Şeker, Petrol, Motor Vs.)

 Yukarıdaki sınıflandırmada da görüldüğü gibi, siparişe üretim ve parti üretiminde aynı mamulün belirli ve belirsiz aralıklarla üretimi söz konusudur. Bu bakıştan hareketle, genellikle yapıldığı gibi biz de üretim tiplerini, Kesikli ve Sürekli olmak üzere iki ana grupta ele alacağız.

Kesikli ve Sürekli üretim arasındaki temel farklar aşağıdaki gibidir.

1.      Üretim Miktarı: Kesikli üretimde mamul miktarı küçüktür ancak çeşit fazladır. Eğer mamul çeşitlerinden bazılarının talebi yüksek düzeylere ulaşırsa, fabrika içinde bunlar için ayrı ve sürekli üretim yapan hatlar kurulur.

2.      Makine ve Teçhizat Kullanımı: Kesikli üretimde mamul çeşitliliği sebebiyle yapılan işler sık değiştiğinden, hammaddelere şekil veren tezgâhların çeşitli işler görme niteliğinde olmaları istenir.  Bu tür makinelere çok amaçlı veya üniversal tezgâhlar denir. Üniversal tezgâhlarda,  yapılabilecek işlem tipi bakımından sınırların geniş olmasına karşılık, hız ve verimlilik düşüktür. Öte yandan sürekli üretimde kullanılan özel tezgâhlarda, çalışma hızı ve insan gücünden yararlanma oranları oldukça yüksektir.

3.      Yerleşim Düzeni: Makinelerin ve çalışma alanlarının fabrika içindeki yerleşme düzeni, işlemlerin cinsine veya mamulün oluşmasında izlenen yola göre kurulur. Kesikli üretimde bazen, prosese göre yerleştirme düzeni yapılır. Yani, aynı işi gören tezgâhlar (torna, freze, matkap) bir yerde toplanarak makine atölyesi oluşturulur. Sürekli üretimde, hammaddeden başlayarak mamul hale ulaşıncaya kadar iş parçası üzerinde uygulanan işlemleri yapan tezgâhlar bir imalat hattı üzerinde sıralanmışlardır.

4.      İş Yükü Dengesi: Üretilen malın cinsinin sık değişmesi ve miktarının önceden bilinmemesi planlama yapmayı çok zorlaştırır. Bu nedenle kesikli üretimde iş yükü dengesini sağlamak çok güçtür. Bazı tezgâhlar boş beklerken bazılarının işi yetiştirememesi olağan sayılabilir. Oysa sürekli üretimde programlar çok önceden titizlikle hazırlanmış ve daha az çeşide sahip bulunduğundan tezgâhların iş yükleri daha dengelidir.

5.      İşçilik: Üretilen malın cinsinin sık değişmesi imalatı yapan işçinin daha fazla  bilgi ve inisiyatif kullanmasını gerektirir. Kesikli ve sürekli üretim tiplerinin özellikleri göz önüne alınırsa, birincide daha kalifiye işçi çalıştırmanın zorunlu olduğu söylenebilir. Sürekli üretim yapan fabrikalarda birkaç kalifiye elemana karşılık, önceden ayrıntılı olarak planlanmış, belirli, rutin sayılabilecek işleri gören çok sayıda vasıfsız işçi vardır.

6.      İş Hazırlama Faaliyetleri: Yapılacak her yeni iş için ayrı bir iş emrinin hazırlanması, iş yükü ve programların yeniden düzenlenmesini gerektirir. Buna bağlı olarak malzeme istekleri ve iş takip ve kontrol faaliyetleri de artar. Üretilen mamul cinsinin sık değiştiği kesikli üretim tipinde iş hazırlama faaliyetlerinin yoğun olması söz konusudur. Üretimin büyük partiler halinde yapıldığı sürekli üretim tipinde ise, her parti için ilgililere bir kez iş emri verilir. Ancak iş emrinin çok ayrıntılı olarak hazırlanmış bulunması şarttır. Dolayısıyla sürekli üretimdeki iş hazırlama faaliyetlerini yoğunluk bakımından az, fakat karmaşık olarak nitelemek mümkündür.

7.      Stok Yönetimi: Kesikli üretimde mamul cinsi sık değiştiğinden hangi hammaddeden ne miktar ve ne zaman kullanılacağını kesinlikle bilmek güçtür. Dolayısıyla ihtiyaç duyulabilecek her türlü hammadde ve malzeme stokta hazır bulundurulmalıdır. Sürekli üretimde hammadde ihtiyacı önceden bilinir ve kullanım hızı sabittir. İşlemler veya istasyonlar arasında genellikle herhangi bir bekleme olmaz.

8.      Taşıma Faaliyetleri: Mamul cinsinin, büyüklük ve ağırlığının ve imalat sırasındaki rotanın çok değiştiği ve bu yüzden belirsiz olduğu kesikli üretimde taşımaların üniversal araçlarla yapılması doğaldır. Bu tür araçların başında sabit veya hareketli vinçler, istif arabaları gelir. Bunlar fabrika alanı içinde her noktaya ulaşabilirler. Sürekli üretimde taşınan cisim belirli ve taşıma hızı sabit olduğundan amaca uygun biçimde dizayn edilen konveyör, kaygan yüzey, raylı araba vb. özel araçlar kullanılır.

9.      Tamir Bakım Faaliyetleri: Üretim araçlarının ve tesislerinin tamir ve bakımları çeşitli şekillerde yapılabilir. Belirli kullanım süreleri sonunda yapılan bakım ve arıza anındaki tamir faaliyetleri üretimi bir ölçüde aksatır. Makinelerin ve işlemlerin birbirinden farklı olduğu kesikli üretimde bu aksama azdır. Zira bakıma alınan (tezgâhın) veya bozulan tezgâhın göreceği işi bir başka tezgâhta yapma olanağı bulunabilir. Öte yandan, sürekli üretimde, daha önce belirtildiği gibi, bir noktadaki aksama bütün hattın durmasına neden olabilir. Bu nedenle sürekli üretimde bakım planlarının hazırlanması büyük önem taşır.

10.  Üretim Kapasitesi: Üniversal tezgâhlardan oluşan bir imalat atölyesinin kapasitesi çeşitli yollardan artırılabilir. Örneğin, çalışma yöntemlerini geliştirme, fazla mesai yapma veya yeni tezgâhlar ekleme yolu ile mevcut kapasiteyi artırma olanağı vardır. Bu nedenle kesikli üretimde kapasitenin esnek olduğu söylenebilir. Sürekli üretimde ise tezgâhlar birbirine bağımlıdır. Bunlardan birinin kapasitesini artırmanın olumlu bir etkisi yoktur. Aksine üretim hattında tıkanmalar meydana gelir. Kapasitede bir değişiklik yapabilmek için tüm sistemi ilgilendiren büyük yatırımlara ihtiyaç vardır.

Bir sonraki yazımızda, sürekli üretim ile kesikli üretimin karşılaştırmasına devam edecek ve sürekli üretimin bir alt bileşeni olan akış (proses) tipi üretime özel ihtiyaçlara değinmeye başlayacağız.

Görüşmek üzere…

www.etg-it.com

 

Kısa Bir Giriş…

Günümüzde üzerinde oldukça fazla durulan sosyal sorumluluk bacağını şimdilik ihmal edersek, bir işletmenin temel amacı kar etmektir. Bu noktadan hareketle, işletme yönetiminin en önemli işlevlerinden biri, işletmeye veya dâhil olduğu değer zincirine ait kaynakların en verimli şekilde kullanılmasını sağlayacak yöntemleri geliştirmek ve uygulamaktır.

Bu işlevin yerine getirilmesi için; Ürün ve/veya Hizmet Çıktı Miktarı,Maliyetler,Kaynak Kullanımı, Kalite, Teslimat Performansı,Yatırımlar, Ürün/Hizmet Esnekliği,Miktar Esnekliği gibi unsurların, işletmenin stratejik hedeflerine uygun olarak yönetilmeleri gerekmektedir.

Günümüzde, bu hedeflere ulaşabilmek amacıyla, gerekli operasyonların başarılı yönetilebilmesi elzemdir ve bu konuda bilgi teknolojileri kullanımı artarak devam etmektedir.

İşletmelerin, tedarik zinciri, mali işler, üretim gibi tüm operasyonel süreçlerinin etkin yönetimini sağlayarak, kaynakların optimum kullanımı doğrultusunda, işletmeye ait verilerin kayıt, depolama ve raporlanmasını sağlayan yazılım çözümlerine İngilizce “Enterprise Resource Planning (ERP)” teriminin karşılığı olan “Kurumsal Kaynak Planlama” yazılımları denir.

Konumuz gereği, ERP kavramını üretim yapan şirketler için inceliyor olacağız. Bu sebeple, işe üretim sistemlerinin göre sınıflandırılma ile başlayabiliriz.

Üretim Sistemlerinin Sınıflandırılması

  1. Üretim Yöntemine Göre
    • Birincil (Primer) Üretim: Doğada mevcut hammaddeleri işleyerek mamullere dönüştüren üretimdir. (Demir, Bakır vs.)
    • Analitik Üretim: Hammaddeleri ayırıcı işlemlerle parçalayıp, tekrar işleyerek çeşitli mamullere dönüştüren üretimdir. (Şeker pancarından şeker, ham petrolden benzin vs.)
    • Sentetik Üretim: Doğadan elde edilen hammaddeleri birleştirici işlemlerle yeni mamullere dönüştüren üretimdir. (Sentetik kauçuk, alaşımlı çelik, cam vs.)
    • Fabrikasyon Üretim: Temel veya diğer hammaddeleri şekil verme yolu ile yeni mamullere dönüştüren üretimdir. (Döküm, tornalama, baskı, kesme vs. yöntemlerle şekil vererek mamul üretimi)
    • Montaj Üretim: Çeşitli hammadde, yarı mamul ve parçaların sistematik biçimde bir araya getirilerek karmaşık bir mamul üretilmesidir. (Otomobil, televizyon, traktör, buzdolabı)

 2.       Ürün Cinsine Göre (Ürün cinsine göre üretim tipleri detaylandırılabilir.)

  1.  
    • Metal Üretimi
    • Kömür Üretimi
    • Kimyasal Maddeler Üretimi
    • Elektronik Mamuller Üretimi
    • Tekstil Üretimi 

3.       Üretim Miktarına ve Akışına Göre

  1.  
    • Siparişe Göre Üretim
    • Parti (Kesikli) Üretim
    •  Sürekli Üretim
  2. 4.       Üretimin Amacına Göre

 

  •  
    • Araştırma Üretimi
    • Model ve Prototip Üretimi
    • Test Modelleri Üretimi
    • Pilot Üretimi
    • Yeni Modele Geçiş Devresi Üretimi
    • Başlangıç Devresi Üretimi
    • Demonstrasyon ve Gösteri Mamulleri Üretimi
    • İhracat Mamulleri Üretimi
    • Modifikasyon, Tamir ve İade Mamulleri Üretimi

Bir sonraki yazımızda, bu blogun amacı gereği, üretim tiplerini, üretim miktarına ve akışına göre inceleyerek devam edeceğiz.

Görüşmek üzere…

Merhaba

Bu blogda sizlerle, proses tipi üretim yapan işletmelerin iş yapış şekilleri, karşılaştıkları zorluklar ve bunların bilgi sistemleri ile çözümü konusunda deneyimlerimi paylaşmaya çalışacağım. Bunu yaparken, temel çıkış noktam Microsoft Dynamics AX adlı ERP yazılımı olacak. Yakında kapsamlı ve kolay takip edilebilir bir içerikle görüşmek üzere…

www.etg-it.com